Granatnik wz. 36

Historia

   
    W 1927 roku, w Toruniu rozpoczęto prace konstrukcyjne nad granatnikiem kalibru 46 mm. Przy jego tworzeniu założono, że ma to być prosta, w budowie i obsłudze, broń o niewielkich rozmiarach i masie. Przyjęto zasięg maksymalny 400 m, stały kąt podniesienia lufy oraz stały ładunek miotający. Prace kontynuowano w Instytucie Badań Materiałów Uzbrojenia w Warszawie. W rezultacie powstał granatnik wz. 30. Zaczęto go produkować w firmie Perkun.

                                                       

Następnie przekazano go do pułków piechoty na testy. Do lutego 1935 roku spływały sprawozdania z badań. Dalsze prace, mające na celu udoskonalenie granatnika, były prowadzone w ciągu 1935 r.
Na podstawie wniosków z prób, w granatniku wz. 30, zmieniono:

- celownik – wprowadzono sprężynę napinającą
- poziomnice – z jednokierunkowej na kulistą
regulator gazowy
- otwór gazowy – z trójkątnego niesymetrycznego na symetryczny, o zwiększonej powierzchni
- zawór gazowy – wzmocniono konstrukcję aby nie ulegał deformacji
- bęben odległościowy – usunięto gwint różnicowy, poprawiono podziałkę
- nakrętka zaworu gazowego – zamiast gwintu różnicowego wprowadzono pojedyńczy
- klucz zaworu – zamiast dwóch kołków samosprężynujący zacisk
- rurę wydechową – wydłużono, dodano wzmocnienie na końcu
mechanizm odpalający
- iglicę – uszczelniono jej przewód, poprawiono obróbkę cieplną
- dźwignię spustową – powiększono grzybek i dostosowano go do kształtu kciuka
lemiesz i nóżki
- lemiesz – wzmocniono konstrukcję i zwiększono powierzchnię
- nóżki – stopki podłużne na koliste, sprężynę spinającą ze spiralnej na płaską

                                                 

W 1936 r. po badaniach kwalifikacyjnych przyjęto udoskonalony granatnik oznaczony jako wzór 36. Do uzbrojenia zaczęto go wprowadzać od lipca 1937 roku. Na wyposażeniu Wojska Polskiego, we wrześniu 1939, było około 3850 sztuk.

Granatnik wz. 36 był udaną konstrukcją, a zakupem licencji na jego produkcję interesowało się kilka państw.


              Granatnik wz. 36           Granatnik wz. 36           Granatnik wz. 36



Przeznaczenie


Granatnik wz. 36 był bronią z przeznaczeniem wzmocnienia kompanii piechoty. W kompanii zgrupowany w sekcji. Sekcja granatników podlegała bezpośrednio dowódcy kompanii. On określał zadania ogniowe sekcji, którą miał możliwość używać w całości albo przydzielać częściowo dowódcom plutonów, stosownie do przewidywanych zadań.
Głównym zadaniem granatników było:

- zwalczanie gniazd (szczególnie broni maszynowej) krótkimi, silnymi nawałami
- przygotowanie wsparcia i osłona szturmu przez nagłe i silne ostrzelanie poszczególnych gniazd oporu
- wsparcie małych zespołów piechoty (drużyny, plutonu) w walce wewnątrz ugrupowania nieprzyjaciela, gdzie zazwyczaj działały pojedynczo.

Obsługa i jednostka ognia

W skład obsługi granatnika wchodzi:

- granatnikowy (starszy strzelec)
- celowniczy
- 2 amunicyjnych

Sekcja składa się z 3 granatników:

- dowódca (podoficer)
- woźnica biedki amunicyjnej

Razem 14 żołnierzy.

Jednostką ognia na granatnik jest 20 pocisków. Trzy torby amunicyjne po 6 pocisków w każdej i jedna na 2 pociski plus niezbędnik, pakuły itp. Druga jednostka ognia znajduje się na biedce drużyny i następne dwie na jednym z wozów amunicyjnych kompanii, razem 80 pocisków w kompanii.

Do strzelania stosowano pociski, konstrukcyjnie zbliżony do moździerza piechoty, typu rozpryskowego wz. 35, sygnalizacyjne wz. 31 i ćwiczebne.

Granat rozpryskowy wz. 35 działa na cel siłą wybuchu gazów i odłamków skorupy, przede wszystkim na boki. Promień skuteczności rażenia odłamków granatu wynosi około 5 metrów. Do 15 metrów ma charakter obezwładniający.


                  Granatnik wz. 36                                               


Działanie granatnika


Odpalanie realizowano za pomocą spustu umieszczonego przed stopą.
Zasięg strzału był regulowany przez zmianę objętości dodatkowej komory połączonej z komorą nabojową.


Budowa


Granatnik składa się z gładkościennej lufy, której tylna część jest osadzona na podstawie, a przednia opiera się na składanym dwójnogu. Nad lufą jest umieszczony regulator gazowy. Regulator połączono trójkątnym otworem z tylną częścią lufy. Donośność granatnika jest sterowana pierścieniem nastawczym, zmieniającym przekrój otworu gazowego. Takie rozwiązanie umożliwia łatwą regulację i uzyskanie płynnie stopniowanej donośności. Przyrządy celownicze granatnika składają się z muszki, umieszczonej na zgrubieniu wylotowym lufy, i celownika ramkowego zamocowanego na regulatorze gazu. Przed stopą znajduje się busola do poziomowania granatnika oraz mechanizm spustowy typu kurkowego.


                            Granatnik wz. 36                                 Granatnik wz. 36


Dane techniczne:


Kaliber 46 mm

Długość:


Długość granatnika 640 mm
      

Długość lufy 395 mm

Masa:

        Masa całkowita 8 kg       

        Masa granatu 0,76 kg

Prędkość początkowa granatu 30 do 110 m/sek

Donośność:

        Donośność minimalna 100 m


        Donośność maksymalna 800 m

Szybkostrzelność:

        Szybkostrzelność praktyczna 15 strz/min

                                                         
  
Źródła: A. Konstankiewicz "Broń strzelecka..." Lublin 2003
"Technika Wojskowa w Polsce 1935-1939. Dokumenty" Koszalin 1999
"Podręcznik dowódcy plutonu" wydanie 1938
Użyto rysunków autorstwa pana Adama Jońcy
Użyto zdjęć i rysunków z monografii W. i P. Słupczyńskich, J. Mazuro "Granatnik wz. 36"

Przemysław Michalski